Een scheiding vraagt om veel afspraken, maar pensioen wordt vaak pas laat besproken. Deze gids pensioenverdeling na scheiding helpt je om dat onderwerp op tijd mee te nemen. Want wat je nu afspreekt, kan grote gevolgen hebben voor je inkomen later. Het goede nieuws: als jullie in overleg uit elkaar gaan, is een pensioenafspraak meestal goed en overzichtelijk te regelen.
Waarom pensioen verdelen na een scheiding?
Tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap bouwen jullie vaak allebei pensioen op. Dat gebeurt niet altijd in gelijke mate. Misschien werkte één van jullie minder vanwege de kinderen, was er een periode zonder werk of heeft één partner een veel hoger salaris. Pensioenverdeling voorkomt dat de financiële gevolgen daarvan pas tientallen jaren later zichtbaar worden.
De wettelijke hoofdregel is dat het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap is opgebouwd, in beginsel voor de helft wordt verdeeld. Dit heet pensioenverevening. Daarbij gaat het om het pensioen dat is opgebouwd vanaf de huwelijksdatum tot de datum waarop jullie uit elkaar gaan.
Dat is een uitgangspunt, geen verplicht eindpunt. Jullie mogen andere afspraken maken, zolang die duidelijk worden vastgelegd in het echtscheidingsconvenant of de overeenkomst bij beëindiging van het geregistreerd partnerschap. Juist daarom is het verstandig om eerst inzicht te verzamelen en pas daarna een keuze te maken.
Gids pensioenverdeling na scheiding: wat valt eronder?
Bij pensioen na een scheiding zijn er meerdere onderdelen die je apart moet bekijken. Ze worden vaak door elkaar gehaald, terwijl de regels en gevolgen verschillen.
Ouderdomspensioen
Het ouderdomspensioen is het pensioen dat je ontvangt vanaf je pensioendatum, naast de AOW. Bij de standaardverdeling krijgt iedere ex-partner recht op de helft van het pensioen dat de ander tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap opbouwde.
Stel dat één partner gedurende het huwelijk jaarlijks veel pensioen heeft opgebouwd en de andere partner weinig. Dan ontvangt de partner met de lagere opbouw later een deel van het ouderdomspensioen van de ander. Andersom geldt hetzelfde. Uiteindelijk worden beide opgebouwde bedragen met elkaar verrekend volgens de gemaakte afspraak.
Partnerpensioen
Partnerpensioen is iets anders dan ouderdomspensioen. Het is bedoeld voor de partner die achterblijft wanneer de ander overlijdt. Na een echtscheiding heeft een ex-partner meestal recht op bijzonder partnerpensioen. Dat is het deel van het partnerpensioen dat vóór de scheiding is opgebouwd.
Dit recht ontstaat vaak automatisch, maar controleer altijd het pensioenreglement van de pensioenuitvoerder. Bij sommige regelingen is er bijvoorbeeld alleen partnerpensioen als dit is verzekerd op risicobasis. Dan kan na uitdiensttreding of pensionering een andere situatie ontstaan. Een pensioenoverzicht geeft meestal aan of er partnerpensioen is opgebouwd en om welk bedrag het gaat.
AOW
De AOW verdeel je niet met je ex-partner. Iedereen bouwt in Nederland in principe zelfstandig AOW op over de jaren waarin hij of zij verzekerd was. Wel kan een scheiding invloed hebben op je huidige AOW-situatie als je al de AOW-leeftijd hebt bereikt, bijvoorbeeld doordat je voortaan als alleenstaande woont.
Ook als jullie in het buitenland wonen of hebben gewoond, verdient de AOW extra aandacht. Buitenlandse woon- of werkperioden kunnen invloed hebben op de hoogte van jullie individuele AOW.
Welke keuzes kunnen jullie maken?
De standaard pensioenverevening past niet bij ieder stel. Zeker als jullie allebei pensioen hebben opgebouwd, een groot leeftijdsverschil hebben of andere financiële afspraken maken, kan een andere verdeling logischer zijn.
Jullie kunnen kiezen voor de wettelijke standaardverdeling. De pensioenuitvoerder betaalt dan, zodra het pensioen ingaat, het afgesproken deel rechtstreeks aan beide ex-partners. Dat geeft duidelijkheid en voorkomt dat jullie later onderling geld moeten overmaken.
Jullie kunnen ook afspreken dat pensioen niet wordt verdeeld. Dat kan bijvoorbeeld passend zijn als jullie ongeveer evenveel pensioen hebben opgebouwd, of als een andere verdeling van spaargeld, woning of alimentatie het verschil al opvangt. Let wel op: zie pensioen niet als een klein onderdeel van de totale afwikkeling. Een bedrag dat nu overzichtelijk lijkt, kan later een aanzienlijk maandinkomen zijn.
Een derde mogelijkheid is conversie. Daarbij wordt het deel van het ouderdomspensioen en het bijzonder partnerpensioen omgezet in een zelfstandig pensioenrecht voor de ex-partner. Die ex-partner krijgt dan een eigen pensioenaanspraak en is niet meer afhankelijk van het moment waarop de ander met pensioen gaat of overlijdt.
Conversie kan rust geven, maar past niet altijd. De pensioendatum, de hoogte van het pensioen en de gevolgen bij overlijden kunnen anders uitpakken dan bij gewone verevening. Bovendien moet de pensioenuitvoerder met conversie instemmen. Bespreek deze keuze daarom zorgvuldig voordat jullie documenten ondertekenen.
Meld de verdeling binnen twee jaar
Hebben jullie afspraken gemaakt over pensioenverevening? Geef die dan binnen twee jaar na de officiële scheidingsdatum door aan iedere pensioenuitvoerder. Bij een echtscheiding is dat de datum waarop de echtscheiding is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Bij een geregistreerd partnerschap geldt het moment waarop de beëindiging juridisch definitief is.
Als de melding op tijd binnen is, kan de pensioenuitvoerder het pensioen later rechtstreeks verdelen. Dat is praktisch: jullie hoeven dan niet opnieuw contact te zoeken wanneer één van jullie met pensioen gaat.
Melden jullie te laat? Dan verdwijnt het recht op verevening niet automatisch, maar de pensioenuitvoerder hoeft de betaling meestal niet meer rechtstreeks te regelen. De ex-partner die recht heeft op een deel, moet dit dan zelf bij de ander opeisen. Dat kan onnodige onduidelijkheid geven, juist jaren nadat jullie uit elkaar zijn gegaan.
Bewaar daarom het convenant, de pensioenafspraken en de bevestiging van de pensioenuitvoerder zorgvuldig. Maak ook een overzicht van alle fondsen en verzekeraars waar pensioen is opgebouwd. Veel mensen hebben door verschillende banen meerdere pensioenregelingen.
Wat als jullie samenwoonden?
Voor samenwoners geldt de wettelijke pensioenverevening niet automatisch. Dat betekent niet dat er niets te regelen valt. Jullie kunnen in een samenlevingsovereenkomst of beëindigingsovereenkomst afspraken maken over opgebouwde pensioenrechten, zeker wanneer één van jullie minder is gaan werken voor het gezin.
Ook partnerpensioen is bij samenwonen een aandachtspunt. De pensioenuitvoerder stelt vaak voorwaarden aan de erkenning van een partner. Soms moet je op hetzelfde adres staan ingeschreven, soms moet een samenlevingsovereenkomst zijn aangemeld. Na beëindiging van de relatie is het verstandig om te controleren of de ex-partner nog als partner geregistreerd staat en welke rechten er bestaan.
Controleer ook pensioen in het buitenland en lijfrentes
Niet ieder financieel product valt onder de gewone regels voor pensioenverevening. Hebben jullie pensioen opgebouwd bij een buitenlandse werkgever, als zelfstandige of via een internationale regeling? Dan kunnen andere regels gelden. Hetzelfde geldt voor lijfrentes, stamrechten en bepaalde oudedagsvoorzieningen voor ondernemers.
Neem deze posten wel mee in het financiële overzicht. Soms is een buitenlandse pensioenregeling niet rechtstreeks te verdelen, maar kun je de waarde betrekken bij andere afspraken. Dat vraagt maatwerk en een duidelijke berekening, zodat jullie allebei begrijpen wat jullie wel en niet ontvangen.
Zo bereid je het gesprek goed voor
Een goed pensioenoverzicht maakt de afspraken sneller en voorkomt verrassingen. Verzamel vóór het gesprek de pensioenoverzichten van jullie allebei, gegevens over eerdere werkgevers en informatie over eventuele buitenlandse regelingen. Kijk niet alleen naar het bedrag dat later per maand wordt uitgekeerd, maar ook naar de ingangsdatum, het partnerpensioen en de gevolgen bij overlijden.
Bespreek vervolgens wat voor jullie eerlijk en uitvoerbaar voelt. Willen jullie de wet volgen, afzien van verdeling of kiezen voor conversie? Zijn er andere bezittingen of schulden die jullie meewegen? En is een afspraak ook nog redelijk wanneer één van jullie eerder stopt met werken, opnieuw trouwt of overlijdt?
Bij GoedkoopOnlineScheiden.nl kunnen jullie deze afspraken in een gestructureerd online traject bespreken en juridisch correct laten vastleggen. Een mediator helpt om de keuzes begrijpelijk te maken en zorgt dat pensioen niet als los eindje in het convenant blijft staan.
Pensioen gaat over een latere fase van je leven, maar de rust ontstaat nu: door open te zijn over wat ieder heeft opgebouwd, een keuze te maken die bij jullie past en die afspraak tijdig goed te regelen.