Een gezamenlijke schuld verdwijnt niet automatisch zodra jullie uit elkaar gaan. Ook niet als jullie onderling afspreken dat één van jullie voortaan betaalt. Daarom is de vraag hoe verdeel je gezamenlijke schulden meer dan een rekensom. Het gaat ook om duidelijke afspraken, contact met schuldeisers en voorkomen dat je na de scheiding nog voor onverwachte bedragen wordt aangesproken.
Als jullie in goed overleg uit elkaar gaan, kun je veel rust creëren door schulden net zo zorgvuldig te regelen als de woning, bankrekeningen en afspraken over de kinderen. Begin met volledig inzicht. Pas daarna bepaal je wat eerlijk, haalbaar en juridisch verstandig is.
Eerst: wat is een gezamenlijke schuld?
Een schuld is gezamenlijk als jullie die samen zijn aangegaan, bijvoorbeeld doordat jullie allebei het kredietcontract hebben ondertekend. Denk aan een hypotheek, persoonlijke lening, doorlopend krediet of gezamenlijke roodstand. Vaak zijn jullie dan hoofdelijk aansprakelijk. Dat betekent dat de bank, kredietverstrekker of Belastingdienst het volledige openstaande bedrag bij ieder van jullie kan opeisen.
Dat is een belangrijk onderscheid. In jullie onderlinge afspraken kan staan dat je ex-partner een lening aflost. Maar zolang de kredietverstrekker jou niet officieel uit de overeenkomst heeft ontslagen, blijf jij voor die schuld aansprakelijk. Betaalt je ex niet, dan kan de schuldeiser dus alsnog bij jou aankloppen.
Ook schulden die op één naam staan, verdienen aandacht. Een schuld kan juridisch privé zijn, maar bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap toch meetellen bij de verdeling van het gezamenlijke vermogen. Welke regels gelden, hangt af van jullie relatievorm, de datum waarop jullie trouwden of partners werden en eventuele huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden.
Hoe verdeel je gezamenlijke schulden bij scheiding?
De beste aanpak is om eerst alles op tafel te leggen en vervolgens per schuld een oplossing te kiezen. Zet niet alleen het openstaande bedrag op een rij, maar ook de maandlast, rente, looptijd, contractpartijen en eventuele achterstanden. Kijk daarbij verder dan de bekende lening. Een restschuld op de woning, belastingschuld, creditcard, telefoonabonnement met toestel of lening bij familie wordt gemakkelijk vergeten.
Maak één compleet financieel overzicht
Vraag actuele saldo-opgaven op en controleer wat er automatisch van de gezamenlijke rekening wordt afgeschreven. Neem ook rekeningen mee die nog moeten komen, zoals een eindafrekening energie, gemeentelijke belastingen of een voorlopige aanslag inkomstenbelasting.
Maak vervolgens onderscheid tussen drie situaties: schulden die jullie beiden zijn aangegaan, schulden die op naam van één van jullie staan en schulden waarvan nog niet duidelijk is wie aansprakelijk is. Bij die laatste categorie is het verstandig de overeenkomst erbij te pakken. Een mondelinge afspraak of het feit dat jullie het geld samen hebben gebruikt, is niet altijd doorslaggevend voor de schuldeiser.
Bepaal wat er tegenover de schuld staat
Een schuld staat soms tegenover een bezit. Bij een auto met financiering kijk je bijvoorbeeld niet alleen naar de lening, maar ook naar de actuele waarde van de auto. Neemt één van jullie de auto over, dan ligt het voor de hand dat diegene ook de lening overneemt – mits de financier daarmee instemt.
Bij de koopwoning is deze afweging nog groter. Is er overwaarde, dan kan die worden verdeeld of gebruikt om andere schulden af te lossen. Is er een restschuld, dan moet duidelijk worden wie welk deel draagt en hoe de betaling wordt geregeld. Wie in de woning blijft, zal vaak ook moeten onderzoeken of de hypotheek op één naam kan worden voortgezet.
Kies per schuld een uitvoerbare oplossing
Verdelen betekent niet altijd dat iedere schuld precies door tweeën gaat. Misschien heeft één van jullie meer inkomen en kan diegene een grotere lening overnemen. Of jullie spreken af dat de ene partner de lening betaalt, terwijl de ander een groter deel van de beschikbare spaargelden ontvangt. Dat kan eerlijk zijn, zolang het totaalplaatje klopt en beide partijen begrijpen wat de gevolgen zijn.
De veiligste oplossing is meestal dat een gezamenlijke schuld wordt afgelost of officieel op één naam wordt gezet. Een nieuwe lening op één naam kan soms helpen om een oude gezamenlijke lening af te lossen. Let daarbij goed op rente, maandlasten en de vraag of het nieuwe krediet werkelijk betaalbaar is. Een snelle oplossing met hogere kosten kan later juist extra problemen geven.
De hypotheek en andere grote financiële verplichtingen
De hypotheek vraagt bijna altijd om apart overleg met de geldverstrekker. Als één van jullie in de woning wil blijven, beoordeelt de bank opnieuw of het inkomen voldoende is. Pas wanneer de bank akkoord gaat met ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid, is de vertrekkende partner niet langer verantwoordelijk voor de hypotheekschuld.
Lukt dat niet, dan zijn er grofweg twee mogelijkheden: de woning tijdelijk samen aanhouden of verkopen. Tijdelijk samen eigenaar blijven kan praktisch lijken, bijvoorbeeld vanwege de kinderen of een verwachte verkoop op een later moment. Tegelijk blijven jullie financieel aan elkaar verbonden. Leg dan heel precies vast wie de hypotheek, verzekeringen, onderhoudskosten en eventuele waardedaling betaalt. Spreek ook een duidelijke einddatum af.
Verkoop van de woning geeft vaak meer financiële duidelijkheid, maar kan ook een restschuld opleveren. Bespreek vooraf hoe jullie die restschuld verdelen en wat er gebeurt als één van jullie zijn deel niet kan betalen. Wacht niet met dit gesprek tot de woning al verkocht is.
Let op: jullie afspraak bindt de schuldeiser niet
Dit is het punt waarop veel ex-partners onaangenaam verrast worden. In een convenant of beëindigingsovereenkomst kunnen jullie opnemen dat je ex-partner een gezamenlijke lening voor zijn of haar rekening neemt. Die afspraak is onderling geldig. Maar de bank hoeft zich er niet aan te houden als beide namen nog op het contract staan.
Neem daarom na jullie afspraken contact op met iedere schuldeiser. Vraag wat nodig is voor een contractwijziging, aflossing of ontslag uit aansprakelijkheid. Vraag bevestigingen altijd schriftelijk op en bewaar ze bij jullie financiële stukken. Een bericht van de bank dat de lening voortaan op één naam staat, is veel waardevoller dan alleen de goede bedoeling van jullie beiden.
Welke regels gelden voor huwelijk, partnerschap en samenwonen?
Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap kan de vermogensregeling bepalen welke schulden worden verdeeld. Wie vanaf 1 januari 2018 zonder voorwaarden is getrouwd, valt meestal onder de beperkte gemeenschap van goederen. Bezittingen en schulden die tijdens het huwelijk ontstaan, zijn in beginsel gezamenlijk. Wat ieder van jullie al vóór het huwelijk had, blijft meestal privé.
Zijn jullie vóór 2018 zonder huwelijkse voorwaarden getrouwd, dan kan een algehele gemeenschap van goederen gelden. Ook dan zijn er uitzonderingen, bijvoorbeeld bij bepaalde schenkingen, erfenissen of verknochte goederen. Met huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden kunnen weer heel andere afspraken gelden.
Voor samenwoners is er geen automatische wettelijke verdeling zoals bij een huwelijk. Wie een lening samen heeft ondertekend, blijft wel samen aansprakelijk. Een samenlevingscontract kan bepalen hoe jullie onderlinge schulden en bezittingen afwikkelen. Is er geen contract, dan zijn de eigendoms- en contractstukken extra belangrijk.
Een studieschuld staat doorgaans op naam van degene die heeft gestudeerd. Toch kan de schuld in bepaalde huwelijksregimes invloed hebben op de totale vermogensverdeling. Neem ook deze schuld daarom mee in het financiële overzicht, ook als de maandelijkse aflossing tijdelijk laag is.
Leg de afspraken concreet vast
Vage afspraken als ‘jij betaalt de lening verder’ zijn onvoldoende. Zet per schuld neer om welk contract en bedrag het gaat, wie vanaf welke datum betaalt, wat er gebeurt als betaling uitblijft en wanneer de andere partner uit de aansprakelijkheid moet zijn ontslagen. Neem ook op hoe jullie handelen als de schuldeiser geen akkoord geeft.
Bij een scheiding kunnen deze afspraken worden opgenomen in het convenant. Bij het beëindigen van een geregistreerd partnerschap of samenwoning kunnen jullie ze vastleggen in een beëindigingsovereenkomst. Een mediator helpt om niet alleen naar de juridische verdeling te kijken, maar ook naar de betaalbaarheid voor jullie allebei. Dat voorkomt afspraken die op papier redelijk lijken, maar in de praktijk niet vol te houden zijn.
Vergeet ten slotte niet om gezamenlijke rekeningen, creditcards en automatische incasso’s te controleren. Een gezamenlijke rekening kun je beter pas opheffen wanneer alle betalingen zijn overgezet en er geen onverwachte afschrijvingen meer kunnen komen.
Gezamenlijke schulden verdelen vraagt om eerlijkheid, maar ook om vooruitdenken. Door bedragen, contracten en risico’s vroeg te bespreken, maak je de financiële band tussen jullie stap voor stap kleiner. Dat geeft ruimte om allebei met een overzichtelijke en haalbare start verder te gaan.