Als jullie uit elkaar gaan, is pensioen vaak een onderwerp dat pas laat op tafel komt. Begrijpelijk, want de uitbetaling ligt voor veel mensen nog jaren in de toekomst. Toch is de vraag wat gebeurt er met pensioen bij een scheiding juist nu belangrijk. Een onduidelijke afspraak kan later grote financiële gevolgen hebben, terwijl een goede regeling rust geeft voor jullie allebei.
Pensioen is bovendien niet altijd één bedrag op één plek. Misschien bouwt één van jullie pensioen op via een werkgever, zijn er meerdere oude pensioenfondsen, is er een lijfrente of hebben jullie allebei een eigen onderneming. Daarom is het verstandig om pensioen mee te nemen in het totaalplaatje van jullie scheiding.
Wat gebeurt er met pensioen bij een scheiding?
Bij een echtscheiding of beëindiging van een geregistreerd partnerschap geldt meestal de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding. De hoofdregel is dat het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap is opgebouwd, wordt verdeeld. Ieder krijgt in principe recht op de helft van het pensioen dat de ander in die periode heeft opgebouwd.
Dit heet pensioenverevening. Het gaat alleen om het ouderdomspensioen over de periode waarin jullie getrouwd waren of geregistreerde partners waren. Pensioen dat vóór het huwelijk is opgebouwd, blijft normaal gesproken buiten de verdeling. Ook pensioenopbouw na de scheidingsdatum telt niet mee.
Een eenvoudig voorbeeld: je ex-partner heeft tijdens jullie huwelijk € 800 bruto ouderdomspensioen per maand opgebouwd. Bij de standaardverdeling heb jij later recht op € 400 bruto per maand uit dat deel. Je ex-partner ontvangt dan zelf de andere € 400. Andersom gebeurt hetzelfde met jouw pensioenopbouw, als die er is.
De uitbetaling begint pas wanneer de persoon die het pensioen heeft opgebouwd met pensioen gaat. Overlijdt die persoon vóór die pensioendatum, dan stopt het verevende deel van het ouderdomspensioen in principe. Dat is een belangrijk verschil met conversie, waarover hieronder meer.
Partnerpensioen: vaak een afzonderlijke afspraak
Naast ouderdomspensioen is er vaak partnerpensioen. Dit is een uitkering voor de partner als de pensioendeelnemer overlijdt. Na een scheiding kan een ex-partner recht hebben op bijzonder partnerpensioen. Dat is meestal het partnerpensioen dat is opgebouwd tot de datum van scheiding.
Dit recht staat los van de verdeling van het ouderdomspensioen. Ook als jullie andere afspraken maken over verevening, kan bijzonder partnerpensioen dus nog steeds aan de orde zijn. De precieze regeling hangt af van het pensioenreglement en van het soort partnerpensioen dat de werkgever aanbiedt.
Hebben jullie kinderen, een nieuwe partner of uiteenlopende inkomens? Dan is het extra verstandig om goed te bekijken wat een overlijden financieel betekent. Het kan bijvoorbeeld wenselijk zijn om afspraken over alimentatie, een overlijdensrisicoverzekering en pensioen in samenhang te beoordelen.
Jullie mogen andere keuzes maken
De standaardverdeling is een uitgangspunt, geen verplicht eindpunt. Als jullie in overleg scheiden, kunnen jullie andere afspraken maken. Die afspraken worden vastgelegd in het echtscheidingsconvenant of, bij geregistreerd partnerschap, in de overeenkomst die bij de beëindiging hoort.
Er zijn grofweg drie mogelijkheden. Jullie kunnen de wettelijke verevening volgen. Jullie kunnen afspreken dat er geen pensioen wordt verdeeld, bijvoorbeeld omdat jullie allebei ongeveer evenveel pensioen hebben opgebouwd of omdat dit wordt meegenomen in andere financiële afspraken. Ook kunnen jullie kiezen voor een andere verhouding dan fiftyfifty.
Een vierde mogelijkheid is conversie. Daarbij wordt het verevende deel omgezet in een zelfstandig pensioenrecht voor de ex-partner. Die ex-partner krijgt dan een eigen aanspraak bij het pensioenfonds of de verzekeraar. De uitbetaling is niet meer afhankelijk van de pensioendatum of het overlijden van de andere ex-partner. Conversie kan meer zelfstandigheid geven, maar is niet in elke situatie mogelijk en vereist instemming van beide partners. Het pensioenfonds moet hier ook aan meewerken.
Welke optie passend is, hangt onder meer af van jullie leeftijd, inkomens, opgebouwde pensioenen en de wens om financieel zo veel mogelijk los van elkaar te staan. Een afspraak die nu praktisch voelt, kan ongunstig zijn als één van jullie veel minder pensioen heeft opgebouwd. Kijk daarom niet alleen naar het maandbedrag van vandaag, maar ook naar later.
Geef de verdeling op tijd door aan het pensioenfonds
Willen jullie dat het pensioenfonds of de pensioenverzekeraar het verevende pensioen straks rechtstreeks aan ieder van jullie uitbetaalt? Dan moet de scheiding binnen twee jaar na de scheidingsdatum worden gemeld bij de uitvoerder. Dit gebeurt met het daarvoor bestemde formulier en een afschrift van de afspraken.
Melden jullie het niet binnen die termijn, dan verdwijnt het recht op verevening niet automatisch. Wel moet de ex-partner het aandeel later zelf bij de andere ex-partner opeisen. Dat kan onnodig ingewikkeld worden, zeker als er jaren voorbijgaan of het contact verslechtert.
Daarom is het verstandig om tijdens het scheidingstraject meteen vast te leggen welke pensioenuitvoerders er zijn, welke keuze jullie maken en wie de melding verzorgt. Bewaar ook het convenant en de pensioenoverzichten goed. Pensioen komt vaak pas veel later weer ter sprake, maar de documenten moeten dan nog steeds vindbaar zijn.
En hoe zit het met AOW, lijfrente en eigen pensioen?
De AOW wordt niet verdeeld zoals werkgeverspensioen. Wel kan een scheiding invloed hebben op de hoogte van de AOW die je later krijgt. Wie alleen woont, ontvangt doorgaans een AOW-uitkering voor alleenstaanden. Wie samenwoont of trouwt, krijgt meestal een lagere uitkering per persoon. De persoonlijke opbouwjaren blijven van jezelf.
Lijfrentes, bankspaarproducten en pensioenvoorzieningen in een eigen onderneming vallen niet vanzelf onder dezelfde regels als pensioen bij een werkgever. Zij kunnen onderdeel zijn van jullie vermogen of om een eigen fiscale beoordeling vragen. Ook een pensioen in eigen beheer uit het verleden, een oudedagsreserve of een stamrecht vraagt om maatwerk.
Hebben jullie een koophuis, overwaarde, schulden of partneralimentatie? Dan kunnen pensioenafspraken niet los worden gezien van de rest. Soms kiest een partner bijvoorbeeld voor minder overwaarde in ruil voor een andere pensioenafspraak. Dat kan, maar vergelijk dan niet alleen bedragen op papier. Pensioen is bruto, wordt later belast en is meestal niet vrij opneembaar. Laat de gevolgen dus goed doorrekenen voordat jullie iets tegen elkaar wegstrepen.
Samenwoners: er is geen automatische pensioenverdeling
Voor samenwoners geldt de wettelijke pensioenverevening niet automatisch. Als jullie niet getrouwd waren en geen geregistreerd partnerschap hadden, heeft de ene ex-partner meestal geen recht op een deel van het ouderdomspensioen van de ander.
Dat betekent niet dat pensioen nooit relevant is. Misschien hebben jullie hierover afspraken gemaakt in een samenlevingsovereenkomst. Ook kan er, afhankelijk van het pensioenreglement en de eerdere aanmelding als partner, een recht bestaan op partnerpensioen. Controleer dit bij iedere pensioenuitvoerder afzonderlijk.
Juist voor samenwoners is het verstandig om niet aan te nemen dat alles vanzelf geregeld is. Wat jullie wel of niet willen afspreken, moet duidelijk op papier staan.
Pensioen bij een scheiding met een internationale situatie
Wonen jullie in het buitenland, hebben jullie in meerdere landen gewerkt of is één van jullie niet in Nederland verzekerd geweest? Dan kan de beoordeling ingewikkelder worden. Nederlandse pensioenrechten kunnen onder de Nederlandse regels vallen, maar buitenlands pensioen kent vaak eigen regels voor verdeling, melding en belasting.
Breng daarom alle pensioenoverzichten in kaart, ook die uit eerdere banen in het buitenland. Noteer per regeling bij welke organisatie deze loopt, over welke jaren pensioen is opgebouwd en welk soort pensioen het betreft. Met dat overzicht kunnen jullie gerichter afspraken maken en voorkomen jullie dat een regeling wordt vergeten.
Maak pensioen bespreekbaar voordat jullie tekenen
Pensioen voelt misschien ver weg, maar een convenant tekenen zonder de gevolgen te begrijpen is zelden een goed idee. Verzamel eerst de actuele pensioenoverzichten, bespreek welke keuze bij jullie past en leg die keuze precies vast. Let daarbij op ouderdomspensioen, partnerpensioen, eventuele lijfrentes en de termijn voor melding bij het pensioenfonds.
Bij GoedkoopOnlineScheiden.nl helpt een mediator jullie om financiële onderwerpen, waaronder pensioen, overzichtelijk te bespreken en juridisch correct in afspraken te verwerken. Zo houden jullie het traject helder en kunnen jullie allebei verder met afspraken die ook op de lange termijn uitvoerbaar zijn.
Een rustige scheiding draait niet om alles tot achter de komma winnen. Het draait om weten waar je aan toe bent, ook op het moment dat werk stopt en pensioen begint.